ธรรมาสน์: ความหมาย ประวัติ และวิธีเลือกธรรมาสน์ให้เหมาะกับวัดและงานพิธี
เวลาเข้าวัดฟังพระเทศน์ สิ่งหนึ่งที่ดึงดูดสายตาคนส่วนใหญ่คือ ธรรมาสน์ ที่ตั้งเด่นอยู่กลางพระวิหารหรือศาลาการเปรียญ ด้วยรูปลักษณ์สูงใหญ่ งดงามวิจิตร ธรรมาสน์จึงมิใช่เพียงเครื่องเฟอร์นิเจอร์ธรรมดา หากแต่เป็น สัญลักษณ์แห่งธรรมะ และเป็นที่สถิตของพระธรรมคำสอนที่ส่งต่อจากพระสงฆ์สู่พุทธศาสนิกชนมาตลอดหลายร้อยปี บทความนี้จะพาคุณทำความรู้จักธรรมาสน์ในทุกมิติ ตั้งแต่ประวัติความเป็นมา ความหมาย รูปแบบ ไปจนถึงการเลือกธรรมาสน์ให้เหมาะสมกับการใช้งาน
ธรรมาสน์คืออะไร และมีประวัติความเป็นมาอย่างไร?
ธรรมาสน์ มาจากคำบาลีสันสกฤตว่า "ธรรม" (พระธรรม) และ "อาสน์" (ที่นั่ง) รวมความหมายว่า ที่นั่งสำหรับแสดงธรรม หรือ ที่นั่งอันเป็นมงคลสำหรับพระสงฆ์ผู้เทศนา ในสมัยพุทธกาลพระพุทธเจ้าเองก็ทรงแสดงธรรมบนอาสนะที่ยกสูง เพื่อให้พุทธบริษัทมองเห็นและรับฟังได้ชัดเจน ซึ่งเป็นต้นแบบของธรรมาสน์ในยุคต่อมา
ในประเทศไทย ธรรมาสน์ปรากฏหลักฐานมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยพัฒนารูปแบบตามยุคสมัย จากที่นั่งยกพื้นเรียบง่ายในยุคแรก สู่ธรรมาสน์ที่มีการแกะสลัก ลงรักปิดทอง ประดับมุก และตกแต่งวิจิตรบรรจงในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ ธรรมาสน์ที่วิจิตรที่สุดมักพบในพระอุโบสถหรือวิหารหลักของวัดสำคัญ สะท้อนถึงความศรัทธาของผู้สร้างและศิลปกรรมของแต่ละยุคสมัยได้อย่างชัดเจน
รูปแบบของธรรมาสน์และความแตกต่างที่ควรรู้
ธรรมาสน์ในปัจจุบันมีหลายรูปแบบ แต่ละแบบมีความเหมาะสมกับการใช้งานแตกต่างกัน ดังนี้
- ธรรมาสน์แบบดั้งเดิม (ยกสูง) มีโครงสร้างเป็นฐานสูง มีบันได มีหลังคาแบบยอดปรางค์หรือยอดทรงไทย นิยมใช้ในพระอุโบสถและศาลาการเปรียญของวัดใหญ่ เหมาะสำหรับงานเทศนาอย่างเป็นทางการ
- ธรรมาสน์แบบ 2 ชั้น มีความโอ่อ่าสง่างามกว่าธรรมาสน์ชั้นเดียว มักประดับมุก ลายทอง หรืองานแกะสลักอย่างละเอียด เหมาะกับวัดที่ต้องการความวิจิตร
- ธรรมาสน์แบบเรียบ (ไม้สัก) ดีไซน์เรียบง่าย ทนทาน ราคาเหมาะสม นิยมใช้ตามศาลาวัดทั่วไปหรืองานชั่วคราว
- ธรรมาสน์แบบเคลื่อนย้ายได้ ออกแบบให้ถอดประกอบได้ สะดวกสำหรับงานพิธีกรรมนอกสถานที่ เช่น งานบำเพ็ญกุศลในบ้าน
วัสดุที่ใช้ทำธรรมาสน์มีหลากหลาย ได้แก่ ไม้สัก ไม้แดง ไม้มะค่า หรือวัสดุสังเคราะห์รุ่นใหม่ แต่ที่ได้รับความนิยมสูงสุดและถือว่ามีคุณภาพดีที่สุดคือ ธรรมาสน์ไม้สักแกะสลัก เพราะมีความคงทน ลวดลายสวยงาม และเป็นมงคลตามความเชื่อไทย
วิธีเลือกธรรมาสน์ให้เหมาะสมกับวัดและงานพิธี
การเลือกธรรมาสน์ต้องพิจารณาหลายปัจจัยร่วมกัน เพื่อให้ได้ธรรมาสน์ที่เหมาะสมทั้งด้านการใช้งานและความงาม ดังนี้
- ขนาดของสถานที่: ธรรมาสน์ที่ใหญ่เกินไปในห้องเล็กจะดูอึดอัด ควรวัดพื้นที่จริงก่อนสั่ง และคำนึงถึงความสูงของเพดานด้วย
- วัตถุประสงค์การใช้งาน: ใช้ประจำในพระอุโบสถควรเลือกแบบถาวรงดงาม แต่หากใช้ในงานพิธีต่าง ๆ ภายนอก ควรเลือกแบบที่ถอดประกอบหรือเคลื่อนย้ายได้
- งบประมาณ: ธรรมาสน์ประดับมุกหรือลงรักปิดทองมีราคาสูงกว่าแบบเรียบ ควรจัดสรรงบประมาณให้เหมาะสมกับความต้องการของวัดหรือผู้บริจาค
- ความสอดคล้องกับสถาปัตยกรรม: ธรรมาสน์ควรเข้ากับสไตล์ของพระอุโบสถหรือศาลา เช่น วัดที่มีศิลปะล้านนา ควรเลือกธรรมาสน์ที่มีลวดลายล้านนา
- คุณภาพฝีมือ: ตรวจสอบความแน่นหนาของโครงสร้าง ความประณีตของงานแกะสลัก และคุณภาพของสีหรือทอง เพราะธรรมาสน์ที่ดีควรใช้งานได้นานหลายสิบปี
นอกจากนี้ การถวายธรรมาสน์แก่วัด ถือเป็นการสร้างบุญกุศลอันยิ่งใหญ่ เพราะธรรมาสน์เป็นเครื่องมือในการเผยแผ่พระธรรม ผู้ถวายย่อมได้รับอานิสงส์ในการได้ฟังธรรมะที่ดี มีสติปัญญา และเป็นที่เคารพยำเกรงในสังคม เปรียบได้กับการปูทางแห่งธรรมให้แก่พุทธศาสนิกชนรุ่นต่อ ๆ ไป
ร้านไตรทิพย์สังฆภัณฑ์มีธรรมาสน์หลากหลายรูปแบบให้เลือก ทั้งแบบมุกจีน 2 ชั้น ที่วิจิตรงดงาม ไปจนถึงแบบเรียบเหมาะสำหรับงานทั่วไป ทุกชิ้นผ่านการคัดสรรจากช่างฝีมือที่มีประสบการณ์ พร้อมให้คำปรึกษาในการเลือกธรรมาสน์ที่เหมาะสมกับความต้องการของท่านทุกขั้นตอน